Lọc dầu

Các loại lọc dùng cho dầu động cơ như lọc dầu nhớt, lọc dầu nhiên liệu (dầu diesel), lọc dầu thủy lực. Lọc có chức năng chính là loại bỏ các cặn bẩn, tạp chất có trong dầu. Bảo vệ các bộ phận sử dụng dầu của động cơ không bị tạp chất gây hư hại.

Các loại lọc dầu dùng cho dầu động cơ

Lọc dầu tên gọi chung cho các loại lọc có chức năng lọc các loại dầu dùng cho thiết bị, động cơ. Lọc dầu dùng cho hệ thống bôi trơn là lọc dầu nhớt (lọc dầu động cơ). Lọc dầu dùng cho hệ thống nhiên liệu được hiểu là lọc dầu nhiên liệu (lọc dầu diesel, lọc nhiên liệu). Lọc dầu dùng cho hệ thống thủy lực là lọc dầu thủy lực.

Các loại lọc dầu có vị trí, chức năng và hiệu quả lọc riêng biệt. Nên cần tìm hiểu kỹ lọc dầu đang được nhắc đến cụ thể là loại lọc dầu nào để tránh nhầm lẫn.

Lọc dầu nhớt

Lọc dùng cho hệ thống bôi trơn động cơ. Dùng để loại bỏ các bụi bẩn, hạt kim loại, cặn bẩn trong dầu nhớt. Khi dầu nhớt đi qua các bộ phận như xi lanh, piston, trục khuỷu,…Dầu nhớt sẽ tạo lớp màng dầu bên ngoài bề mặt các bộ phận để giảm ma sát trực tiếp khi động cơ hoạt động. Và trong quá trình hoạt động bên trong động cơ sẽ sinh ra các hạt kim loại, muội than, cặn dầu. Dầu nhớt sẽ cuốn các tạp chất này đi. Tránh cho các hạt ma sát gây xước bề mặt các chi tiết, tạo thành cặn dầu gây tắc nghẽn đường dầu.

Lọc nhớt giữ lại các cặn bẩn, hạt kim loại khi dầu nhớt đi qua lớp lọc. Làm sạch dầu nhớt trước khi dầu tiếp tục đi vào bôi trơn động cơ. Đảm bảo dầu nhớt sạch cho độ nhớt ổn định, hiệu quả bôi trơn tản nhiệt tốt. Kéo dài tuổi thọ sử dụng dầu nhớt.

Có thể có từ 1 đến 4 lọc nhớt trong hệ thống bôi trơn động cơ tùy vào thiết kế, yêu cầu của thiết bị.

• Động cơ dùng cho xe tải nhỏ, ô tô, xe công trình nhỏ – trung bình thường sẽ dùng 1 lọc nhớt.
• Xe tải lớn, máy công trình lớn chịu tải nặng sẽ cần 2 đến 3 lọc để đảm bảo hiệu quả lọc nhớt ổn định. Lọc nhớt chính sẽ lọc các tạp chất kích thước trung bình lớn. Lọc nhớt phụ (lọc nhớt tinh) lọc các tạp chất kích thước nhỏ.
• Và các dạng máy công nghiệp lớn, máy khai thác mỏ có thể dùng đến 4 lọc nhớt. Với nhiều cấp lọc đảm bảo dầu nhớt sẽ thật sạch để bảo vệ cả dây chuyền sản xuất, động cơ lớn và các chi tiết truyền động đắt đỏ.

Lọc dầu nhiên liệu

Lọc dùng cho hệ thống nhiên liệu, dầu nhiên liệu (diesel) của động cơ. Dầu nhiên liệu trong quá trình vận chuyển, thêm từ bên ngoài vào bình chứa có thể bị lẫn bụi bẩn, tạp chất, nước vào trong. Nên dầu cần được qua lọc để loại bỏ tạp chất, nước. Để nhiên liệu thật sạch cho quá trình đốt cháy cung cấp năng lượng diễn ra tốt. Tiết kiệm nhiên liệu và giảm khí thải hơn. Bảo vệ cho các bộ phận như bơm cao áp, kim phun nhiên liệu khỏi bị nước, hạt tạp chất nhỏ làm hư hại.

Lọc nhiên liệu thường sẽ có 2 loại lọc là lọc nhiên liệu thô và lọc nhiên liệu tinh (lọc dầu tinh):

Lọc nhiên liệu thô

Lọc nhiên liệu thô kết hợp tách nước: Vị trí lọc thường được lắp trước hoặc sau bơm chuyển, trước bơm cao áp. Khi nhiên liệu được bơm hút từ bình chứa trước tiên sẽ đi qua lọc để loại bỏ cặn bẩn, nước. Lọc thường có 2 phần, phần lọc và phần tách nước. Phần lọc sẽ có lõi lọc để giữ lại cặn bẩn. Bên dưới là phần tách nước (cốc nước/ bầu nước) chứa nước được tách khỏi nhiên liệu. Cần chú ý kiểm tra xả nước thường xuyên khỏi cốc.

Lọc nhiên liệu thô thường (không gắn liền bộ tách nước): Lọc thường được lắp sau bơm và bộ tách nước. Lọc chỉ có chức năng tách hạt bụi bẩn, tạp chất, cặn thô khỏi nhiên liệu chứ không tích hợp bộ tách nước thành 1 cụm. Vật liệu lọc sẽ chịu ẩm kém hơn do chỉ có chức năng giữ cặn là chính, không tách nước.

Lọc nhiên liệu tinh

Lọc nhiên liệu tinh thường được lắp sau lọc nhiên liệu thô trước bơm cao áp. Lọc nhiên liệu sẽ có hiệu suất lọc cao hơn so với lọc thô. Giúp loại bỏ các cặn bẩn có kích thước nhỏ, bụi mịn đi qua lọc thô. Dầu nhiên liệu sau khi đi qua lọc tinh sẽ tiếp tục đi đến bơm cao áp, kim phun để phun vào buồng đốt. Nên vật liệu lọc của lọc tinh cần có hiệu quả lọc cao, lọc được các hạt rất nhỏ. Ngăn hạt nhỏ theo nhiên liệu áp suất cao làm hư hại bơm, hư kim phun. Giảm hiệu quả cháy của dầu nhiên liệu.

Lọc dầu thủy lực

Lọc có chức năng lọc sạch dầu dùng cho hệ thống thủy lực. Dầu thủy lực có chức năng gần giống dầu nhớt nhưng là một dạng dầu chuyên dụng riêng dùng cho hệ thống thủy lực. Hệ thống thủy lực cần dùng dầu làm môi chất truyền lực. Dầu còn tạo lớp màn bên ngoài làm giảm ma sát các bộ phận như bơm, piston, xi lanh thủy lực…

Dầu lưu chuyển liên tục trong hệ thống thủy lực sẽ cuốn đi các mạt kim loại, bụi bẩn, cặn để làm sạch hệ thống. Nên dầu thủy lực cần đi qua lọc để loại bỏ các tạp chất này. Bảo vệ các bộ phận hệ thống thủy lực khỏi bị mài mòn, hư hại do các cặn bẩn gây ra. Duy trì độ sạch của dầu để hệ thống hoạt động trơn tru, ổn định.

Thường sẽ có 3 loại lọc thủy lực phổ biến.

Lọc thủy lực hút

Được lắp ở trước bơm thủy lực. Có thể là trong thùng chứa dầu thủy lực hoặc bên ngoài tùy thiết kế động cơ. Thường làm lọc thô để tránh cavitation là hư hại bơm. Có nhiệm vụ loại bỏ các cặn bẩn, tạp chất kích thước lớn để bảo vệ bơm.

Lọc thủy lực hồi

Lọc được lắp ở đường dầu thủy lực hồi từ xi lanh, van về thùng chứa. Loại bỏ các cặn bẩn sinh ra bên trong hệ thống thủy lực sau quá trình hoạt động. Đảm bảo dầu hồi về thùng được làm sạch chuẩn bị cho vòng làm việc mới.

Lọc thủy lực áp

Được lắp sau bơm thủy lực, trước khi dầu thủy lực đi vào xi lanh. Chịu được dầu áp suất cao. Đảm bảo loại bỏ hoàn toàn các hạt nhỏ còn sót lại trong dầu. Cung cấp dầu thủy lực có độ sạch cao cho hệ thống. Có trong hệ thống các động cơ chịu tải nặng, yêu cầu độ sạch dầu thủy lực cao.

Lọc thủy lực phụ (máy cần dầu thủy lực có độ sạch cực cao)

Thường là dạng lọc tinh, lọc siêu tinh. Lọc được lắp tại một mạch riêng song song với mạch hệ thống thủy lực chính. Thường có trong các động cơ thủy lực công nghiệp lớn, chịu tải nặng và phải làm việc liên tục. Lọc hoạt động lọc dầu thủy lực lấy từ thùng chứa liên tục mà không ảnh hưởng dòng dầu trong mạch chính.

Một vài loại lọc dầu khác dùng cho các thiết bị, vị trí đặc biệt

Lọc dầu máy nén khí

Lọc dầu nhớt bôi trơn các bộ phận của máy nén khí. Trong quá trình bôi trơn giảm ma sát cho các chi tiết, tản nhiệt làm mát hệ thống. Dầu nhớt có thể bị lẫn bụi bẩn, cặn dầu bị oxy hóa, hạt kim loại vào trong. Nên dầu cần đi qua lọc để loại bỏ các cặn bẩn. Đảm bảo dầu sạch, hiệu quả bôi trơn tốt. Lọc dầu bôi trơn máy nén khí gần giống lọc nhớt động cơ. Nhưng có điểm khác biệt là dầu nhớt dùng cho máy nén khí có tốc độ oxy hóa nhanh do nhiệt độ cao và có thể tiếp xúc với khí nén. Nên lọc cần có khả năng làm việc liên tục để loại bỏ tạp chất do dầu bị oxy hóa, chịu được nhiệt độ cao.

Lọc dầu hộp số

Lọc được dùng để lọc dầu hộp số (Gear Oil). Thường là lọc dạng tấm, lọc lưới kim loại để phù hợp với không gian hẹp trong hộp số. Có hiệu quả lọc các cặn bẩn từ thô đến trung bình. Lọc làm việc với dầu hộp số có áp suất thấp. Chức năng chính chủ yếu là giữ lại các hạt kim loại, cặn bẩn duy trì dầu hộp số sạch. Đảm bảo dầu bôi trơn, làm mát tốt, bảo vệ các bánh răng, chi tiết truyền động.

Lọc dầu cách điện

Lọc dùng cho hệ thống dầu của máy biến áp. Máy cần dùng dầu làm môi chất cách điện, làm mát. Nhưng dầu có thể bị lẫn hơi nước, tạp chất, cặn dầu oxy hóa trong quá trình hoạt động. Các tạp chất này sẽ làm giảm hiệu quả cách điện của dầu nên cần được loại bỏ. Lọc thường được lắp tại mạch phụ để lọc dầu trong thùng chứa không ảnh hưởng đến mạch dầu chính.

Nguyên lý hoạt động cơ bản của lọc dầu

Nguyên lý hoạt động chung của các loại lọc dầu là cho dầu đi qua lớp vật liệu lọc. Lớp vật liệu thường là cấu trúc các sợi nhỏ đan xen nhau như một tấm lưới. Hạt kim loại, bụi mịn, cặn bẩn sẽ bị lớp lọc chuyên dụng giữ lại bên trong. Chỉ có dòng dầu sạch đi qua lớp lọc, ra khỏi lọc để đi đến các bộ phận khác.

Các loại vật liệu lọc phổ biến hiện nay

Giấy lọc Cellulose

Lớp giấy lọc được hình thành từ vật liệu tự nhiên như gỗ, tre, sợi bông,..Được dùng khá phổ biến do giá thành rẻ, hiệu quả lọc trung bình. Vật liệu lọc cellulose chịu nước kém. Nên khi dùng cho các dạng lọc cần chịu ẩm thì cellulose có thể được trộn thêm các vật liệu chịu nước khác. Hoặc phải có thêm lớp phủ chống nước.

Giấy lọc tổng hợp (Synthetic Fiber)

Là lớp giấy lọc được làm từ các vật liệu nhân tạo như Polyester, Polypropylene, Polyamide (Nylon). Sử dụng công nghệ sản xuất hiện đại để tạo thành các sợi nhỏ liên kết với nhau thành giấy lọc. Có khả năng chịu nhiệt, áp suất và độ ẩm cao. Cho hiệu quả lọc được các tạp chất rất nhỏ, độ bền cao.

Vật liệu Microglass (sợi thủy tinh)

Là vật liệu cao cấp được hình thành bằng cách sợi thủy tinh. Thủy tinh khi được kéo thành các sợi siêu mảnh sẽ có độ bền rất cao. Kháng nước, chịu nhiệt độ tốt, ít bị biến dạng khi gặp áp suất lớn. Vật liệu sợi thủy tinh có hiệu suất lọc các hạt siêu nhỏ nên thường được dùng làm lọc tinh, siêu tinh.

Lưới kim loại (Wire Mesh)

Lớp lọc là các sợi kim loại nhỏ đan lại với nhau tạo thành. Sợi kim loại thường cứng, kháng nước, chịu nhiệt tốt. Có thể dễ dàng vệ sinh lọc bằng dung dịch chuyên dụng rửa cặn hoặc thổi bằng khí nén để sử dụng lại. Nhưng lọc lưới có hiệu suất lọc thấp. Chỉ lọc được các hạt từ lớn đến trung bình. Nên thường là lọc thô, lọc trong bình chứa.

Vật liệu composite (đa lớp)

Là lọc kết hợp nhiều lớp vật liệu lọc đảm nhận các vai trò lọc khác nhau. Các lớp này sẽ bổ sung cho nhau để tạo hiệu quả lọc cao. Ví dụ lớp lọc bên ngoài là lọc thô từ cellulose, lưới kim loại giữ cặn lớn. Lớp tiếp theo là lọc tinh từ sợi tổng hợp giữ các hạt nhỏ hơn và lớp lọc thủy tinh là lọc siêu tinh giữ lại các hạt mịn, siêu nhỏ. Hiệu suất lọc cao, được dùng cho các hệ thống yêu cầu độ lọc cao. Thường là lọc được dùng cho hệ thống bôi trơn, hệ thống nhiên liệu diesel áp cao và hệ thống thủy lực.

Than hoạt tính (ít gặp)

Lọc không dùng lớp giấy lọc thông thường làm vật liệu lọc mà vật liệu carbon (than đá, gáo dừa, gỗ) và được hoạt hóa để tạo hệ thống lỗ rỗng cực nhỏ. Thường được lắp trong mạch phụ của hệ thống thủy lực. Lọc lượng nhỏ dầu thủy lực liên tục và trả lại thùng dầu mà không ảnh hưởng mạch chính. Có chức năng cải thiện chất lượng dầu. Giảm mùi và màu dầu, hấp thụ một số chất sinh ra do dầu bị oxy hóa. Giúp duy trì hiệu quả và kéo dài tuổi thọ dầu.

Các kiểu lọc phổ biến

Phân loại theo cấp lọc

Lọc chính

Lọc được lắp đặt trong mạch chính (lọc thô-trung bình). Là lớp lọc đầu tiên hoặc duy nhất (nếu hệ thống chỉ dùng 1 lọc) loại bỏ các cặn bẩn có trong dầu. Lọc có thể giữ lại các cặn bẩn kích thước lớn, đến trung bình. Với hệ thống nhiên liệu, lọc chính còn có thể tích hợp bộ tách nước. Áp suất qua lọc cao, biến động, dầu qua lọc với lưu lượng lớn. Đảm bảo cung cấp đủ dầu để động cơ hoạt động ổn định.

Lọc phụ (lọc tinh)

Lọc phụ có chức năng hỗ trợ cho lọc chính. Lọc tinh là lọc sẽ giữ lại các cặn bẩn kích thước nhỏ trong dầu đi qua lọc chính. Thường được lắp sau lọc chính hoặc trong mạch phụ. Bảo vệ các chi tiết nhạy cảm với tạp chất nhỏ, chịu áp suất trung bình hoặc cao.

Lọc siêu tinh

Lọc loại bỏ các cặn bẩn trong dầu ở mức độ cao. Giữ lại các hạt có kích thước cực nhỏ. Lọc được lắp tại mạch phụ của hệ thống. Áp suất qua lọc thấp, chênh lệch nhiều so với mạch chính. Lọc từ từ một phần nhỏ dầu lấy từ thùng chứa và trả về thùng liên tục. Giúp tăng độ sạch, duy trì hiệu quả của dầu.

Phân loại theo cách lắp đặt

Dạng spin-on

Spin-on là kiểu thiết kế lọc vặn xoay khi tháo lắp. Vỏ lọc, lõi lọc được gắn liền với nhau thành một khối kín. Không thể tháo vỏ lọc bên ngoài để kiểm tra tình trạng lõi lọc. Khi thay mới lọc là thay cả cụm. Thời gian thay lọc nhanh chóng, tiện lợi, giảm nguy cơ bụi bẩn rơi vào trong lọc. Có giá thành đắt hơn lọc cartridge do kèm cả vỏ lọc. Thải ra nhiều rác kim loại hơn.

Dạng cartridge

Là lọc dạng lõi lọc được lắp vào hộp lọc (vỏ lọc, housing) cố định vào động cơ. Có thể mở nắp hộp lọc để kiểm tra tình trạng lõi lọc và dầu. Khi thay lọc mới, chỉ cần thay phần lõi lọc bên trong. Chịu được áp lực cao và lưu lượng dầu lớn khi lọc. Ít rác thải kim loại ra môi trường. Giá thành rẻ hơn lọc spin-on. Cần vệ sinh vỏ lọc kỹ trước khi lắp. Có cách lắp lọc phức tạp, nhiều bước và tốn nhiều thời gian để thay lọc hơn.

Dấu hiệu cảnh báo cần thay lọc

Động cơ, thiết bị sẽ có các cảnh báo, dấu hiệu để nhận biết đã đến lúc cần kiểm tra thay lọc dầu mới cho máy.

– Động cơ máy đã hoạt động đủ số giờ, đi đủ chặng đường và đến thời hạn thay lọc mới định kỳ theo khuyến cáo của nhà sản xuất.

–  Áp suất dầu tại các hệ thống thay đổi bất thường làm đèn cảnh báo áp suất bật sáng. Nguyên nhân có thể lọc bẩn, hoặc dầu bẩn làm lưu lượng dầu trong hệ thống không ổn định. Khiến van bypass có thể mở cho dầu đi tắt mà không lọc đi thẳng vào hệ thống.

–  Thay dầu mới nhưng dầu nhanh bị đổi màu và lẫn nhiều cặn, hạt kim loại bên trong.

–  Nhiệt độ động cơ tăng cao. Máy nhanh bị nóng khi làm việc. Có thể là hệ thống bôi trơn, tản nhiệt gặp vấn đề. Làm ma sát tăng khiến động cơ dễ nóng hơn.

–  Máy chạy ì ạch, có tiếng động lớn ở động cơ, giật, rung lắc làm thao tác làm việc không chính xác.

–  Máy khó nổ, hụt ga, khó khởi động, chết máy đột ngột khi đang hoạt động.

–  Nhiên liệu bị tiêu hao nhanh hơn nhưng hiệu suất làm việc giảm. Có thể do lọc không hoạt động tốt làm dầu nhiên liệu bị bẩn nên hiệu quả đốt cháy kém.

Lưu ý khi thay các loại lọc

– Chọn đúng loại lọc, mã số tương đương để thay lọc mới. Đảm bảo dùng đúng loại lọc, kích thước, hiệu suất lọc. Dùng sai kích thước thì lọc lắp không vừa, có thể bị hở làm rò rỉ dầu. Sai hiệu suất lọc, cấp lọc (micron), lưu lượng thì khiến lọc không loại bỏ cặn bẩn hiệu quả. Áp suất dầu qua lọc không đúng làm nghẹt dầu.

– Thay lọc mới đúng thời hạn định kỳ để bảo vệ cho động cơ luôn hoạt động tốt. Kéo dài tuổi thọ các bộ phận của động cơ. Kiểm tra thay lọc mới kịp thời ngay khi lọc gặp sự cố. Nhưng không phải chờ có sự cố mới kiểm tra thay lọc.

– Đảm bảo an toàn khi thay lọc. Tắt máy động cơ chờ nguội hẳn, ngắt các nguồn điện của máy, động cơ.

–  Khi thay lọc mới thì cần kiểm tra làm sạch vỏ lọc (lọc dạng cartridge) và các khu vực xung quanh. Tránh cho bụi bẩn bên ngoài rơi vào trong quá trình thay lọc.

–  Không dùng lại gioăng cao su cũ. Bị siết trong thời gian dài, chịu nhiệt độ cao nên độ đàn hồi của gioăng cũ sẽ bị mất đi. Không đảm bảo độ kín khít. Kiểm tra gioăng mới trước khi lắp xem có vết nứt không rồi mới lắp vào lọc. Bôi một ít dầu mới vào gioăng để dễ siết hơn. Tránh xoắn, rách gioăng mới.

–  Có thể dùng tay siết lọc hoặc dụng cụ. Siết đúng lực, đủ vòng theo khuyến cáo của nhà sản xuất. Siết lọc quá chặt sẽ khiến khó khăn khi tháo lọc lần sau. Lọc cartridge sẽ có momen lực cụ thể. Dùng cờ lê lực điều chỉnh đúng thông số và siết lọc.

– Cần khởi động máy không tải trong vài phút để kiểm tra sau khi thay lọc. Nếu có rò rỉ dầu hay vấn đề khác thì lắp lọc lại hoặc sửa chữa kịp thời.

– Có thể mồi thêm dầu mới vào lọc (lọc nhớt, lọc nhiên liệu) để tránh khô dầu khi mới khởi động máy.

– Xả gió hệ thống nhiên liệu, thủy lực. Do trong quá trình thay lọc, thêm dầu mới có thể đã khiến không khí đi vào đường dầu. Xả gió để dầu lưu thông tốt, tránh bọt khí trong dầu.

–  Không dùng lọc bị rơi làm móp méo. Lọc dạng spin-on không thể kiểm tra tình trạng lõi bên trong nên không biết các chi tiết của lọc có bị hư hại, biến dạng không. Tốt hơn hết là chọn dùng lọc mới để đảm bảo hiệu quả lọc cần có.

–  Kiểm tra cả tình trạng dầu khi thay lọc. Bổ sung dầu cho động cơ khi bị thiếu hụt sau quá trình thay lọc.

–  Các loại dầu cũ, lọc cũ được thải ra trong quá trình thay lọc, thay dầu cần được gom lại và xử lý đúng cách. Không thải dầu, lọc trực tiếp ra môi trường có thể gây ô nhiễm. Có thể liên hệ các xưởng sửa chữa, gara bảo dưỡng để bỏ dầu và lọc cũ.

Tại sao cần dùng lọc chất lượng tốt

Lọc dầu là bộ phận hỗ trợ cung cấp dầu sạch cho động cơ máy hoạt động trơn tru và bảo vệ các bộ phận động cơ khỏi hư hại. Chọn lớp bảo vệ tốt thì động cơ được bảo vệ tốt và tất nhiên sẽ ngược lại khi chọn dùng lọc kém chất lượng.

Dùng lọc chất lượng tốt là tiết kiệm chi phí bảo trì động cơ lâu dài. Các thương hiệu như Donaldson, Fleetguard, Mann, Sakura, Baldwin, Perkins, Caterpillar…có nhiều năm kinh nghiệm trong sản xuất lọc động cơ, phụ tùng cho các thiết bị công nghiệp, xe cơ giới, máy công trình, vận tải,…Nên sản phẩm lọc từ các thương hiệu luôn có độ tương thích cao, hiệu suất phù hợp với các máy được sử dụng nhiều hiện nay. Dễ tìm được các mã thay thế phù hợp. Đảm bảo đạt các tiêu chuẩn quốc tế về lọc.

Công ty Thiên Mã đang là đại lý chuyên cung cấp các sản phẩm lọc động cơ chính hãng, hàng nhập khẩu từ các thương hiệu lọc uy tín tại Việt Nam. Cam kết sản phẩm chất lượng tốt, giá phải chăng, xuất xứ rõ ràng. Liên hệ ngay để mua các loại lọc dầu chất lượng tốt đảm bảo cho động cơ hoạt động hiệu quả, tuổi thọ cao.